NGỌN LỬA “BA SẴN SÀNG” TRƯỚC NHỮNG CƠN GIÓ NGƯỢC THỜI ĐẠI SỐ

Thể loại: Báo in

KỲ III: ĐỂ “BA SẴN SÀNG” THÀNH SỨC MẠNH HÀNH ĐỘNG

Sapo: Giữ lửa là bảo vệ giá trị; thắp sáng là biến giá trị thành sức mạnh phát triển. Trong kỷ nguyên số, “Ba sẵn sàng” chỉ thật sự sống khi thanh niên có lý tưởng đúng, năng lực đúng, môi trường đúng và cơ chế đúng để dấn thân, sáng tạo, phụng sự Tổ quốc.

Để ngọn lửa không chỉ cháy trong ký ức

Sau khi nhìn lại giá trị lịch sử và nhận diện những luận điệu xuyên tạc, câu hỏi quyết định còn lại là: làm gì để “Ba sẵn sàng” không chỉ là một ký ức đẹp? Câu hỏi ấy không thể trả lời bằng cảm xúc. Một ngọn lửa nếu chỉ được ca ngợi mà không được tiếp nhiên liệu sẽ dần lụi tàn. Một truyền thống nếu chỉ được kể lại mà không được chuyển hóa thành việc làm hôm nay sẽ trở thành tiếng vọng xa. Vì vậy, thắp sáng “Ba sẵn sàng” trong kỷ nguyên mới phải bắt đầu từ việc biến tinh thần thành chương trình hành động, biến lý tưởng thành năng lực, biến khẩu hiệu thành kết quả cụ thể.

Trước hết, phải khơi dậy lý tưởng bằng cách làm cho lý tưởng trở nên có nghĩa trong đời sống thanh niên. Lý tưởng không thể chỉ là lời yêu cầu phải tin. Lý tưởng phải được giải thích bằng tri thức, chứng minh bằng thực tiễn, bồi đắp bằng gương sáng và nuôi dưỡng bằng môi trường lành mạnh. Khi người trẻ hiểu vì sao đất nước cần họ, vì sao độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là con đường đã được lịch sử lựa chọn, vì sao bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng là bảo vệ tương lai ổn định và phát triển của chính mình, khi đó sự “sẵn sàng” mới có gốc rễ bền.

Khơi dậy lý tưởng cũng có nghĩa là khơi dậy niềm tin. Nhưng niềm tin không mọc lên từ những lời lớn rỗng vang. Niềm tin được tạo ra khi thanh niên nhìn thấy việc thật, người thật, kết quả thật: những kỹ sư trẻ làm chủ công nghệ mới; những cán bộ Đoàn bám cơ sở; những sinh viên tình nguyện đến vùng khó; những người trẻ khởi nghiệp bằng sản phẩm Việt; những nhà giáo trẻ mở lớp học số cho trẻ em nông thôn; những chiến sĩ trẻ giữ bình yên nơi biên giới, biển đảo; những công dân số biết lên tiếng văn minh trước thông tin sai trái. Đó là những “đốm lửa nhỏ” làm nên ánh sáng lớn.

Học tập suốt đời - điều kiện đầu tiên của sự sẵn sàng

Học tập suốt đời còn là cách thanh niên chống lại tâm lý bằng lòng sớm. Trong một thời đại mà công nghệ thay đổi từng ngày, sự tự mãn là một dạng tụt hậu. Một người trẻ có thể tốt nghiệp đại học, có việc làm ổn định, nhưng nếu không tiếp tục học, không cập nhật kỹ năng, không mở rộng tầm nhìn, rất nhanh sẽ bị đẩy ra bên lề của những thay đổi lớn. Tinh thần “sẵn sàng” vì thế phải đi cùng tinh thần tự làm mới mình. Không ai có thể sẵn sàng cho nhiệm vụ mới bằng hành trang cũ kỹ.

Tuy nhiên, học tập suốt đời không nên bị hiểu hẹp thành cuộc chạy đua bằng cấp. Điều đất nước cần không chỉ là những hồ sơ đẹp, mà là năng lực giải quyết vấn đề thật. Một lớp học ngoại ngữ có ý nghĩa khi nó giúp thanh niên đọc tài liệu quốc tế, kết nối tri thức mới, đưa sản phẩm Việt Nam ra thị trường rộng hơn. Một khóa học dữ liệu có ý nghĩa khi nó giúp cán bộ trẻ quản trị tốt hơn, doanh nghiệp nhỏ vận hành hiệu quả hơn, hợp tác xã hiểu khách hàng hơn. Một chương trình bồi dưỡng lý luận có ý nghĩa khi nó giúp đoàn viên phân tích vấn đề sâu hơn, đối thoại tự tin hơn, bảo vệ cái đúng thuyết phục hơn.

Do đó, hệ thống giáo dục, tổ chức Đoàn, gia đình và xã hội cần cùng tạo văn hóa học tập mới: học để làm, học để phụng sự, học để sáng tạo, học để tự chủ. Người trẻ cần được khích lệ bước vào những ngành khó, việc khó, chứ không chỉ chạy theo lựa chọn an toàn. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, công nghiệp bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng mới, quản trị dữ liệu, báo chí số, giáo dục số đều cần tinh thần tiên phong. Ở đó, lòng yêu nước không chỉ nằm trong cảm xúc tự hào, mà nằm trong năng lực làm chủ những thứ quyết định vị thế quốc gia.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt yêu cầu: “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế” . Đặt cạnh tinh thần “sẵn sàng lao động sản xuất, học tập”, nghị quyết này làm rõ một yêu cầu mới: thanh niên không thể chỉ học để có việc làm, mà phải học để làm chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu, làm chủ phương thức sản xuất mới và đóng góp vào năng lực tự chủ của đất nước.

Thực tiễn cũng cho thấy mặt trận số không còn là không gian xa lạ. Theo báo cáo Digital 2025: Vietnam, đầu năm 2025 Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người sử dụng internet, tỷ lệ thâm nhập internet đạt 78,8% dân số; đồng thời có khoảng 76,2 triệu danh tính người dùng mạng xã hội . Nghĩa là phần rất lớn đời sống nhận thức, giao tiếp, học tập, tiêu dùng thông tin của thanh niên đang diễn ra trên không gian số. Vì vậy, “sẵn sàng” trong thời đại này trước hết phải là sẵn sàng làm công dân số có tri thức, có đạo đức, có kỹ năng kiểm chứng và có trách nhiệm xã hội.

Biến tinh thần dấn thân thành đội hình hành động

Tinh thần dấn thân của thanh niên trong thời đại số không thể dừng ở lời hô hào chung chung. Nếu “Ba sẵn sàng” trong kháng chiến được kiểm chứng bằng những đoàn quân ra trận, những đội hình thanh niên xung phong mở đường, những ca sản xuất dưới bom đạn, thì “Ba sẵn sàng” hôm nay phải được kiểm chứng bằng những đội hình hành động cụ thể, có nhiệm vụ rõ, địa bàn rõ, sản phẩm rõ và hiệu quả rõ. Nói cách khác, muốn truyền thống tiếp tục sống, phải tổ chức được tinh thần dấn thân thành lực lượng, thành phong trào, thành mô hình có khả năng đi vào đời sống.

Trong kỷ nguyên số, có thể hình thành các đội hình thanh niên trên nhiều mặt trận mới. Đó là đội hình hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, nhất là người cao tuổi, người dân vùng sâu, vùng xa, những nhóm còn hạn chế về kỹ năng số. Đó là đội hình an toàn số cộng đồng, trực tiếp hướng dẫn nhân dân nhận diện lừa đảo trực tuyến, bảo vệ tài khoản cá nhân, phòng tránh tin giả, ứng xử văn minh và có trách nhiệm trên không gian mạng. Đó là đội hình sáng tạo nội dung tích cực, đưa lịch sử, văn hóa, pháp luật, thành tựu đổi mới, gương người tốt, việc tốt đến với thanh niên bằng ngôn ngữ hiện đại, hình thức hấp dẫn, phương thức lan tỏa phù hợp với môi trường số. Đó cũng là đội hình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, kết nối sinh viên, kỹ sư, giảng viên trẻ, doanh nghiệp trẻ vào những bài toán cụ thể của địa phương, ngành, lĩnh vực và đất nước.

Những đội hình ấy chỉ có giá trị thực chất khi không dừng lại ở lễ ra quân, khẩu hiệu hay phong trào ngắn hạn. Cần có cơ chế huấn luyện, phân công, theo dõi, đánh giá và nhân rộng. Sau mỗi chiến dịch, phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: bao nhiêu người dân được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến; bao nhiêu hồ sơ được hỗ trợ; bao nhiêu hợp tác xã, hộ kinh doanh được tư vấn chuyển đổi số; bao nhiêu tài khoản được cảnh báo nguy cơ mất an toàn; bao nhiêu nội dung tích cực được lan tỏa; bao nhiêu thông tin sai lệch, tin giả được nhận diện, giải thích và xử lý kịp thời. Khi phong trào có số liệu, có sản phẩm, có địa chỉ và có kết quả, sức thuyết phục của nó sẽ lớn hơn mọi lời kêu gọi chung chung.

Một chiến dịch thanh niên số vì thế phải bắt đầu từ những việc cụ thể, thiết thực và đo đếm được. Có thể là bàn hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến tại bộ phận một cửa; lớp tập huấn ngắn về nhận diện lừa đảo mạng cho người cao tuổi; tổ hỗ trợ hợp tác xã chuẩn hóa hình ảnh, câu chuyện sản phẩm và kênh bán hàng trực tuyến; nhóm phản ứng nhanh của đoàn viên, thanh niên để kiểm chứng, giải thích, lan tỏa thông tin đúng khi địa phương xuất hiện tin giả. Những việc ấy không ồn ào, không cần hình thức phô trương, nhưng chính là biểu hiện sinh động của tinh thần “sẵn sàng” trong điều kiện mới: sẵn sàng đến với nhân dân, sẵn sàng giải quyết việc khó, sẵn sàng có mặt ở nơi xã hội cần.

Luật Thanh niên năm 2020 xác định: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, xung kích, sáng tạo, đi đầu trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” . Nhận thức ấy đòi hỏi việc phát huy “Ba sẵn sàng” hôm nay không thể chỉ dừng ở cổ vũ tinh thần, mà phải được cụ thể hóa bằng chương trình hành động, môi trường rèn luyện, nguồn lực hỗ trợ và cơ chế giao việc cho thanh niên. Thanh niên không thể trở thành lực lượng xung kích nếu chỉ được nghe lời kêu gọi; họ phải được đặt vào những nhiệm vụ xung kích. Thanh niên không thể sáng tạo nếu thiếu không gian sáng tạo; không thể đi đầu nếu không được tin tưởng giao việc khó, việc mới, việc có ý nghĩa đối với cộng đồng.

Cùng với tổ chức hành động, cần xây dựng văn hóa phản biện trong thanh niên. Một xã hội phát triển cần người trẻ biết đặt câu hỏi, biết tranh luận, biết chất vấn những điều chưa hợp lý. Nhưng câu hỏi phải xuất phát từ thiện chí; phản biện phải dựa trên tri thức; tranh luận phải đi cùng trách nhiệm. Phản biện khác với phủ định sạch trơn. Tranh luận khác với công kích. Tự do ngôn luận khác với vô trách nhiệm trước hậu quả xã hội của lời nói. Khi thanh niên biết phản biện văn minh, biết bảo vệ cái đúng bằng lý lẽ, chứng cứ và thái độ xây dựng, họ không chỉ góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà còn làm cho đời sống chính trị - xã hội thêm lành mạnh, cởi mở và có sức đề kháng cao trước ngụy biện, xuyên tạc.

Tạo đường băng để thanh niên cất cánh

“Đường băng” ấy trước hết là niềm tin của tổ chức và xã hội đối với người trẻ. Không thể vừa yêu cầu thanh niên sáng tạo, vừa chỉ giao cho họ những việc phụ trợ. Không thể kêu gọi thanh niên đổi mới, nhưng mọi ý tưởng mới đều bị đón nhận bằng tâm lý e dè. Người trẻ cần được trao nhiệm vụ thật, được thử nghiệm trong giới hạn an toàn, được phép sai để học, được hướng dẫn để trưởng thành và được ghi nhận khi tạo ra kết quả. Một môi trường chỉ thích sự an toàn sẽ khó sinh ra những người tiên phong.

Thứ hai là cơ chế liên kết. Công tác thanh niên không thể chỉ nằm trong phạm vi sinh hoạt Đoàn. Để “Ba sẵn sàng” thời đại số trở thành sức mạnh phát triển, cần liên kết nhà trường, doanh nghiệp, cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, báo chí, lực lượng vũ trang và cộng đồng dân cư. Nhà trường cung cấp tri thức nền. Doanh nghiệp đặt ra bài toán thực tiễn. Cơ quan quản lý tạo hành lang. Tổ chức Đoàn tập hợp và dẫn dắt. Báo chí lan tỏa mô hình tốt. Cộng đồng là nơi kiểm nghiệm hiệu quả. Khi các chủ thể ấy gặp nhau, thanh niên có môi trường để biến khát vọng thành sản phẩm.

Thứ ba là cơ chế tôn vinh đúng. Tôn vinh không chỉ là trao giấy khen cuối năm, mà là làm cho giá trị cống hiến được xã hội nhìn thấy. Một nhóm sinh viên giải quyết bài toán rác thải nhựa ở địa phương, một đoàn viên tạo ứng dụng hỗ trợ người dân dùng dịch vụ công, một giáo viên trẻ xây kho học liệu mở, một công nhân trẻ cải tiến quy trình sản xuất, một chiến sĩ trẻ kiên trì lan tỏa thông tin đúng trên mạng - tất cả cần được kể lại bằng ngôn ngữ báo chí sinh động. Khi gương tốt được kể hay, nó không chỉ vinh danh một cá nhân, mà còn tạo chuẩn mực cho nhiều người khác noi theo.

Thứ ba, cần phát huy vai trò của Đoàn như cầu nối giữa lý tưởng và hành động. Đoàn phải là nơi thanh niên tìm thấy cơ hội cống hiến, chứ không chỉ là nơi nghe lời kêu gọi cống hiến. Mỗi phong trào cần có mục tiêu, địa bàn, sản phẩm và cơ chế ghi nhận cụ thể. Khi một đội hình thanh niên số giúp người dân tránh lừa đảo trực tuyến, hướng dẫn người cao tuổi dùng dịch vụ công, hỗ trợ hợp tác xã đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử, xây dựng dữ liệu địa phương, thì “Ba sẵn sàng” không còn là hồi ức; nó đang có địa chỉ, có việc làm, có kết quả.

Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng thanh niên không phải đối tượng thụ động để được giáo dục một chiều. Thanh niên là chủ thể sáng tạo của chính quá trình ấy. Họ hiểu ngôn ngữ của thế hệ mình, hiểu nền tảng số, hiểu cách thông tin lan truyền, hiểu những áp lực tâm lý mà người trẻ đang trải qua. Vì vậy, hãy để thanh niên tham gia thiết kế phong trào, tham gia sản xuất nội dung, tham gia đánh giá hiệu quả, tham gia đề xuất chính sách. Khi được tin tưởng như chủ thể, họ sẽ có trách nhiệm như chủ thể. Đó cũng là cách làm cho “Ba sẵn sàng” tiếp tục sống trong nhịp đập của thời đại.

KẾT LUẬN LOẠT BÀI

“Ba sẵn sàng” không chỉ là ký ức của một thời bom đạn, mà là thước đo bản lĩnh, lý tưởng và trách nhiệm của thanh niên Việt Nam trước Tổ quốc. Ngọn lửa ấy từng soi đường cho một thế hệ ra trận, lao động, học tập, hy sinh vì độc lập, thống nhất đất nước; hôm nay phải tiếp tục soi đường cho tuổi trẻ trên những mặt trận mới của thời đại số: tri thức, công nghệ, không gian mạng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ gìn những giá trị đúng đắn của dân tộc.

Giữ lửa “Ba sẵn sàng” không phải là nhắc lại một khẩu hiệu đẹp. Đó là bảo vệ một phẩm chất cách mạng: khi Tổ quốc cần, không đứng ngoài; khi cái sai lấn tới, không cúi đầu; khi nhiệm vụ khó đặt ra, không chọn lối dễ; khi tương lai đòi hỏi cống hiến, không thờ ơ. Trong kỷ nguyên số, tinh thần ấy phải được chứng minh bằng năng lực học tập, bản lĩnh chính trị, đạo đức công dân số, khát vọng sáng tạo và hành động thiết thực vì cộng đồng./