Ngày 03/01 hàng năm được chọn là Ngày Lưu trữ Việt Nam, nhằm tôn vinh vai trò, vị trí đặc biệt của công tác lưu trữ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời ghi nhận đóng góp của các thế hệ cán bộ làm công tác văn thư, lưu trữ qua các thời kỳ.
Nguồn gốc lịch sử và Ý nghĩa đặc biệt
Trong không khí phấn khởi của những ngày đầu năm mới, ngành Lưu trữ Việt Nam lại hân hoan chào đón ngày kỷ niệm truyền thống của mình. Đây là dấu mốc son lịch sử, khởi nguồn từ một quyết sách mang tầm nhìn vượt thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cách đây 80 năm, vào ngày 03/01/1946, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời, đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” với thù trong, giặc ngoài và nạn đói hoành hành. Giữa bộn bề công việc cấp bách để giữ vững nền độc lập non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc bảo vệ hồ sơ, tài liệu quốc gia. Người đã ký Thông đạt số 1-C/VP, trong đó nghiêm khắc phê bình hiện tượng hủy bỏ hồ sơ cũ và khẳng định một chân lý bất biến: “Tài liệu lưu trữ có giá trị đặc biệt về phương diện kiến thiết quốc gia”. Người nhấn mạnh rằng tài liệu không chỉ là giấy tờ, mà là công cụ để quản lý đất nước và là bằng chứng lịch sử không thể thay thế.
Bản Thông đạt ấy không chỉ là văn bản pháp lý đầu tiên đặt nền móng cho ngành Lưu trữ cách mạng Việt Nam mà còn là “kim chỉ nam” soi đường cho hoạt động lưu trữ suốt 8 thập kỷ qua. Kế thừa và phát huy tinh thần đó, ngày 25/5/2006, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 605/QĐ-TTg, chính thức công nhận ngày 03/01 hàng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam. Đây là sự khẳng định mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước về vị thế không thể thiếu của ngành Lưu trữ trong cơ cấu bộ máy nhà nước và đời sống xã hội.
Toàn văn Thông đạt số 1-C/VP
Tài liệu lưu trữ: Tài sản vô giá, nguồn lực bảo vệ chủ quyền và phát huy văn hóa dân tộc
Trải qua chiều dài lịch sử, khối tài liệu lưu trữ quốc gia, dù được lưu giữ tại các Trung tâm Lưu trữ các cấp hay nằm lặng lẽ trong kho lưu trữ của từng cơ quan, đơn vị, cũng đều là những mảnh ghép quan trọng tạo nên di sản văn hóa vô giá, chứa đựng “hồn cốt” của dân tộc. Giá trị của tài liệu lưu trữ không chỉ nằm ở những con số khô khan hay sự kiện được ghi chép lại, mà đó là minh chứng xác thực nhất về quá trình lao động, sáng tạo, đấu tranh dựng nước và giữ nước kiên cường của cha ông ta.
Mỗi trang tài liệu, dù là Mộc bản, Châu bản triều Nguyễn quý hiếm hay là một văn bản hành chính thông thường tại đơn vị cơ sở, cũng đều mang trong mình sứ mệnh lịch sử riêng. Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, tài liệu lưu trữ còn đóng vai trò then chốt trong việc khẳng định chủ quyền lãnh thổ, biên giới và biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Những bằng chứng pháp lý đanh thép được lưu giữ cẩn trọng chính là vũ khí sắc bén trên mặt trận ngoại giao và pháp lý.
Hơn thế nữa, tài liệu lưu trữ còn là nguồn “tài nguyên thông tin” phục vụ trực tiếp cho việc hoạch định chính sách, phát triển kinh tế - xã hội và nghiên cứu khoa học. Việc khai thác hiệu quả tài liệu lưu trữ tại các cơ quan, đơn vị giúp chúng ta rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu từ quá khứ để vận dụng vào công cuộc đổi mới hiện tại, tránh những sai lầm lặp lại và khơi dậy lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ mai sau.
Ảnh minh họa
Công tác lưu trữ trong kỷ nguyên số
Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác lưu trữ đối với an ninh quốc gia và phát triển xã hội, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt, chỉ đạo sát sao để đưa ngành Lưu trữ phát triển lên một tầm cao mới, bắt kịp xu thế toàn cầu.
Sự quan tâm đó được cụ thể hóa bằng việc xây dựng và hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác lưu trữ nói chung. Một dấu mốc quan trọng mang tính bước ngoặt là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, lần đầu tiên quy định bắt buộc về quy trình soạn thảo, ký số và quản lý văn bản điện tử, chính thức chuyển phương thức làm việc từ môi trường giấy sang môi trường số. Tiếp đó là Quyết định số 458/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Lưu trữ tài liệu điện tử của các cơ quan nhà nước giai đoạn 2020 - 2025”, khẳng định quyết tâm giải quyết bài toán quản lý khối lượng dữ liệu số khổng lồ đang hình thành.
Đặc biệt, sự kiện nổi bật nhất khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước chính là việc Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Lưu trữ (sửa đổi) năm 2024 (có hiệu lực thi hành từ 01/7/2025). Đây là văn bản pháp lý cao nhất dành hẳn một chương riêng quy định về Lưu trữ tài liệu điện tử, xác định rõ giá trị pháp lý của tài liệu lưu trữ số ngang hàng với tài liệu giấy, quy định chặt chẽ về nghiệp vụ thu thập, bảo quản và sử dụng tài liệu lưu trữ số. Luật mới đã tháo gỡ những “điểm nghẽn” về cơ chế, tạo lập nền tảng vững chắc để thực hiện sứ mệnh chuyển đổi số ngành lưu trữ.
Dưới sự chỉ đạo quyết liệt đó, ngành Lưu trữ đang thực hiện cuộc “cách mạng” chuyển mình mạnh mẽ. Mục tiêu không chỉ là “giữ an toàn” mà là “phát huy tối đa” giá trị tài liệu trên không gian mạng. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) vào việc thu thập, bảo quản và chia sẻ dữ liệu đang giúp cho kho tàng tri thức của dân tộc đến gần hơn với người dân, phục vụ đắc lực cho mục tiêu xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ số và xã hội số.
Kỷ niệm Ngày Lưu trữ Việt Nam 03/01 là dịp để chúng ta tri ân các thế hệ cán bộ lưu trữ đã tận tụy cống hiến, đồng thời cũng là lúc nhìn lại trách nhiệm lớn lao mà Đảng và Nhà nước giao phó. Trong bối cảnh hệ thống hành lang pháp lý về lưu trữ, đặc biệt là lưu trữ điện tử ngày càng được hoàn thiện, cùng với sự nỗ lực đổi mới không ngừng, ngành Lưu trữ Việt Nam tin tưởng sẽ tiếp tục hoàn thành xuất sắc sứ mệnh gìn giữ ký ức quốc gia, kiến tạo nền tảng tri thức vững chắc cho sự phát triển thịnh vượng của đất nước./.
Xuân Phương